Iepziekte

In Haarlem staan veel monumentale iepen. De iepziekte komt de laatste jaren ook hier steeds meer voor. De gemeente doet alles om de bomen te beschermen en te redden. Een van de maatregelen is het zo snel mogelijk kappen en veilig afvoeren van zieke iepen.

Wanneer u een zieke iep in uw tuin heeft staan of u vermoedt dat u een zieke iep heeft staan, kunt u een melding maken via de gemeente Haarlem.

Procedure verwijderen zieke iep

  1. Meldingen kunnen worden gedaan via haarlem.nl/melding-doen
  2. Via het meldingensysteem van gemeente Haarlem wordt de melding doorgestuurd naar Spaarnelanden.
  3. Een boomdeskundig van of namens Spaarnelanden maakt een afspraak met de particulier en controleert of de boom inderdaad ziek is.
  4.  Is de boom ziek dan voorziet deze medewerker de boom van een blauwe stip.
  5. De boomdeskundige zal de particulier wijzen op de plichten (binnen 10 dagen iep verwijderen en herplant) én op de mogelijkheid voor hulp.
  6. Het schouwrapport wordt aan gemeente Haarlem (juristen VenH) verstuurd voor aanschrijving.
  7. Tegelijkertijd kan de boomdeskundige – indien gewenst – een afspraak voor verwijderen inplannen met de eigenaar. Ook een afstandsverklaring kan op dat moment alvast worden getekend. Met deze verklaring is Spaarnelanden en haar onderaannemer gerechtigd om de iep te verwijderen.
  8. De iep wordt op de overeengekomen datum verwijderd, het vrijkomende hout wordt ter plaatse geschild en afgevoerd. De boomstobbe wordt niet uitgefreesd, maar geschild.
  9. De herplantplicht blijft voor de particulier, inclusief de bijbehorende kosten.
  10. Spaarnelanden noteert voor de gemeente de boom, met adres, dikte en eventuele bijzonderheden zoals aantastingswijze, in een lijst en vermeldt daarbij dat het een particuliere iep betreft.
  11. Na verwijdering van de zieke iep wordt gemeente Haarlem geinformeerd.

Particuliere iepen kosteloos verwijderd

Nieuw is dat sinds juni 2021 particulieren nu kosteloos hun zieke iep kunnen laten kappen en afvoeren door Spaarnelanden. Dit besluit volgt op een aangenomen motie van de SP.

Iepspintkevers van mei tot september 

Van mei tot september vliegen de iepspintkevers uit. De schimmel, die de iepziekte veroorzaakt, wordt overgebracht door de iepspintkevers. De kever zet haar eitjes af in een verzwakte of dode boom of ander iepenhout waar de bast nog omheen zit. Gezonde bomen worden dus met rust gelaten, maar kunnen worden besmet als een boom in de omgeving wordt aangetast, bijvoorbeeld doordat de wortels contact maken. Ook het transporteren van stukken hout, zoals openhaardhout, kan de ziekte verspreiden. Om verdere verspreiding te voorkomen is het belangrijk dat u het meldt, wanneer u een zieke boom heeft staan.
 
Voor vragen of melding van een zieke iep kunt u contact opnemen via gemeente Haarlem. Voor het verwijderen van de zieken iepen is geen kapvergunning nodig.

Hoe ziet een iep eruit?

De iep (Ulmus of olm) is een loofboom die zo'n 30 meter hoog en 400 tot 600 jaar oud kan worden. De kroon groeit meestal naar boven toe breed uit. Iepen bloeien weinig opvallend, vroeg in het voorjaar en veel eerder dan het blad verschijnt. Het bloemdek is klein, groen en aan de slippen onderling vergroeid. Daarboven staan de meeldraden met paarse helmhokken en de stamper. De zaden zijn afgeplat en hebben een brede gevleugelde rand. De bladeren zijn veernervig met een gezaagde bladrand. Ze lijken op die van de haagbeuk, ware het niet dat ze een ongelijke bladvoet hebben. 

Hoe herkent u een zieke iep?

Iedereen die een iep herkent, kan ook signaleren of de boom ziek is. U herkent de iep aan de scheve (asymmetrische) bladvoet. Beide bladhelften beginnen niet op dezelfde plaats aan het bladsteeltje. Normaal gesproken is het blad midden in de zomer fris en groen. Een aangetaste iep vertoont te vroeg herfstkleuren. Het blad verkleurt naar geel tot bruin en valt af. Het begint met één tak, maar kan zich in een paar weken verspreiden over de gehele kroon. Kenmerkend voor een zieke iep zijn verder de kale takken met nog één of twee verdorde blaadjes aan de uiteinden, de zogenaamde vaantjes.

Zijn er iepen die niet ziek worden? 

Iepziekte tast alleen leden van de iepenfamilie aan, dat wil zeggen bomen met de wetenschappelijke naam Ulmus en Zelkova. De iep of olm kent verschillende variëteiten. In de stadstuinen en de volkstuinparken is de Goudiep, de Ulmus minor 'Wredei', heel populair. Deze soort en de iepensoorten die voor 1975 zijn geplant, zijn vatbaar voor iepziekte. In singels en bosschages in de stad komen veel veldiepen voor. Deze inheemse iepen groeien spontaan op uit zaad dat zich via de wind verspreidt en zijn ook zeer vatbaar voor de ziekte.

De soort Ulmus laevis (fladderiep) kan wel ziek worden, maar is niet smakelijk voor de kevers. De schimmel wordt dan ook niet op deze boom overgebracht. Op de grachten staat van oudsher de Ulmus hollandica 'Belgica', later veelal herplant met Ulmus 'Dodoens'. De klonen Ulmus 'Dodoens'; 'Plantijn'; 'Clusius' en 'Lobel' zijn min of meer resistent tegen de ziekte. Sinds 2001 zijn in Nederland ook Ulmus Resista ® iepen te verkrijgen als resistente rassen, zoals Ulmus 'Sapporo Autumn Gold', Ulmus 'Regal', Ulmus 'New Horizon' en Ulmus 'Cathedral'. De smalle hoogopgaande Ulmus 'Columella' is volledig resistent.