Eikenprocessierups

De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder (de Thaumetopea processionea). Deze vlinder legt zijn eitjes in de toppen van eikenbomen. Wanneer de boom rond half april blad krijgt, komen de eitjes uit. De rupsen gaan ’s nachts vanuit de nesten in een grote groep op zoek naar voedsel – eikenbladeren – in de toppen van de bomen: de zogenaamde ‘processies’.

Hoe ziet de eikenprocessierups eruit?

De rupsen hebben een zwartbruine kop en een zwartgrijs lichaam met een donkergrijze rugstreep. Ze hebben lange, grijzig witte beharing. Deze haren staan op roodachtig oranje wratten. De rupsen kunnen ongeveer drie centimeter lang worden. De rupsen leven in groepen bijeen en maken grote nesten op de stam of dikkere takken. Vooral het gedrag van de eikenprocessierups is kenmerkend, wanneer ze ‘in processie’ tegen de stam van de eiken te vinden zijn. 

In welke stadia komt de rups voor?

In april komen de processierupsen uit de eitjes. Dan ondergaan de rupsen vijf vervellingen, waarna ze in juni volgroeid zijn. Vervolgens verpoppen de rupsen zich eind juni – begin juli tot vlinder. Het venijn van de eikenprocessierups schuilt in de aanwezigheid van de vele microscopisch kleine brandharen op de rups. Een volgroeide rups heeft circa 700.000 brandharen. Deze brandharen verschijnen in mei en juni als de rups volgroeid raakt en vormen een actief verdedigingsmechanisme voor de rups.

Gezondheidsklachten door rups

De brandharen van de eikenprocessierups kunnen voor mensen erg vervelend zijn. De pijlvormige haartjes hebben kleine weerhaakjes die de oppervlakkige lagen van de huid, ogen en bovenste luchtwegen kunnen binnendringen. Daarbij komen stoffen vrij die reacties oproepen die lijken op allergische reacties. De klachten kunnen bestaan uit jeuk en huiduitslag, ademnood en zware oogirritaties. Ze kunnen worden veroorzaakt door brandharen die direct in contact komen met de huid, maar ook door brandharen die met de wind zijn meegevoerd. In het algemeen verdwijnen de klachten binnen enkele dagen tot weken. Bij aanhoudend ernstige klachten kan het beste contact worden opgenomen met de huisarts. Het is belangrijk dat men een nest te allen tijde met rust laat en een locatie van een nest zoveel mogelijk vermijdt.

Wat doet Spaarnelanden?

Spaarnelanden draagt jaarlijks zorg voor het uitvoeren van een onderzoek naar de mogelijke aanwezigheid van de eikenprocessierups bij eiken in de openbare ruimte. Hiervoor plaatst Spaarnelanden feromoonvallen. Met behulp van deze vallen worden in de zomer en het najaar eikenprocessierupsvlinders gevangen. Het aantal gevangen vlinders geeft inzicht in de potentiële aanwezigheid van nesten van de eikenprocessierups.  
In 2018 is op twee locaties de eikenprocessierups aangetroffen in Haarlem. Deze zijn machinaal weggezogen. Naast het machinaal wegzuigen van de eikenprocessierups kan Spaarnelanden ook de bomen bespuiten met een biologisch afbreekbaar bestrijdingsmiddel. Dit laatste gebeurt alleen als de eikenprocessierups op grote schaal aangetroffen zou worden. 

Particuliere bomen

Wanneer u zelf een eikenboom in de tuin heeft staan, bent u als eigenaar in principe zelf verantwoordelijk voor de eventuele bestrijding van de eikenprocessierups. Het zelf bestrijden van de rupsen door particulieren wordt sterk afgeraden. U kunt voor het bestrijden een boombedrijf inschakelen dat gecertificeerd is voor het verwijderen van de eikenprocessierups. Hoewel het nadrukkelijk afgeraden wordt, wijzen wij erop dat als u zelf nesten wilt verwijderen het gebruik van goede persoonlijke beschermingsmiddelen een absoluut vereiste is. Dit betekent het dragen van een goed sluitende overall, een stofmasker en -bril, handschoenen en laarzen. Ook heeft u een goede ladder nodig omdat de rupsen en nesten vaak hoog in de bomen zitten.

Melden eikenprocessierups

Komt u langs een gemeentelijke weg een eikenboom tegen met de eikenprocessierups? Laat het nest met rust en meld dit bij de gemeente Haarlem. Dit kan via www.haarlem.nl/melding-doen of telefoonnummer 14 023.

Bij het signaleren van besmette bomen langs een provinciale weg kunt u dit melden bij de provincie Noord-Holland via tel. 0800 - 0200 600 (gratis) of per mail naar servicepunt@noord-holland.nl.